TROL, Abasa Jawa – Adat istiadat nun inggih panutan tatanan tingkah laku ingkang kanthi mandhap tumendhak uga majeng sampun dangu. Adat istiadat klebet tatanan ingkang sifate ketat. Adat istiadat ingkang diakui uga ditaati dening masyarakat kawit jaman rumiyen ingkang dados hukum ingkang mboten keserat ingkang kanaman dados hukum adat. Hukum adat ing Indonesia yaiku hukum ingkang mboten keserat ingkang majeng kunjuk sakunjukan ageng para wargi Indonesia.
Adat istiadat ngewrat sekawan unsur, antawisipun: aos-aos budaya, sistem norma, sistem hukum ugi tatanan-tatanan khusus. Nilai budaya ngrupikaken gagasan-gagasan babagan ingkang dipandhang paling kagungan aos dening mukawis masyarakat. Tuladhanipun; rukun kaliyan sesami, bektos dhateng tiyang sepuh, nyambut damel sami utawi gotong royong lan sanes-sanesipun.
Sistem norma nggih menika arupi tatanan utawi katentuan ingkang ngikat warga dalasan kelompok ing masyarakat.
Sistem hukum nggih menika arupi tatanan utawi ketentuan ingkang ngikat warga masyarakat. Sawegaken tatanan khusus nggih menika tatanan utawi katentuan ingkang ngikat warga kelompok ing masyarakat babagan peraturan tartamtu ugi majeng kewates utawi khusus.
Kaping sekawan unsur kasebat sami sinbungan ugi mboten sanguh dipunsapihaken. Adat istiadat nggadhahi sifat ingkang kekal ugi nggadhahi kekiyatan ngikat ingkang langkung ageng majeng anggota masyarakat dadosipun anggota masyarakat ingkang melanggar badhe nampi sanksi. Sanksi ingkang dipunsukakaken saget awujud sanksi formal kersaa informal.
Sanksi formal biyasanipun nglibataken aparat panjejeg hukum kados kepala adat, pengajeng masyarakat, polisi, uga sanes-sanesipun.
Sipat adat istiadat Jawa menika kelebet kiyat saha tansah ngikat warga supados tetep njagi harmoni marang Gusti Kang Maha Kuwaos, alam lan sapada-pada. Maneka warna adat istiadat kang taksih kalastarekaken dumugi sakmangke, antawisipun :
• Nyadran:
Nggih menika, tradisi reresik makam leluhur lan kenduren kanggo mapag sasi pasa (Ramadan) minangka wujud rasa syukur marang Gusti Allah.
• Mitoni (Tingkeban):
Nggih menika, Upacara adat nalika meteng umur pitung sasi, minangka donga panuwun supaya ibu lan bayi tansah Slamet.
• Padusan:
Nggih menika, Tumindak adus utawa resik-resik awak kanggo nyambut sasi suci kanthi ati sing resik.
Kanthi nglestarekaken adat istiadat kasebat, masyarakat Jawa mboten namung ngurmati para leluhur, nanging ugi njagi nilai gotong royong, sopan santun, tepa slira saha raos sesarengan kang dangu-dangu mupus ing masyarakat.
Adat istiadat, tumraping tiyang Jawi nggih menika minangka tatanan nilai, norma, lan paugeran ingkang mboten tinulis, ingkang dipunwarisaken turun-temurun kang dipuntata damel njagi karukunan ing gesang, ing antawisipun sakpada padane tiyang gesang kaliyan alam sarta kaliyan Gusti Ingkang Maha Kuwaos.
Wigatise nglampahne adat istiadat miturut penulis :
1. Pesen bab hangleluri budaya Jawi
– “Adat lan tradisi iku dudu barang kuno sing kudu ditinggalke, nanging obor sing kudu terus dijaga supaya anak putu ora kelangan obore urip.”
(Adat dan tradisi itu bukan barang kuno yang harus ditinggalkan, melainkan obor yang harus terus dijaga agar anak cucu tidak kehilangan arah hidup.)
-Nguri-uri kabudayan Jawi minangka wujud rasa syukur lan eling marang perjuangane para leluhur. Yen dudu awake dhewe sing njaga, banjur sapa maneh?
– “Kuncaraning bangsa dumunung haneng luhuring budaya.”
2. Pesen bab Filosofi kaselerasaning gesang
– Saben upacara adat Jawa iku ngemot donga lan pangarep-arep sing tulus. Muga-muga kanthi nglampahi adat iki, awake dhewe tansah pinaringan keslametan, katentreman, lan karahayon.
– Menjalankan adat adalah cara kita berbisik kepada bumi dan langit, memohon berkah Gusti Allah kanthi laku sing andhap asor lan sumeleh.
3. Pitutur Luhur tumrap manungsa gesang
– “Memayu Hayuning Bawana”
Ndamel endahing Bawana, kang Utami adat istiadat Jawi menika tansah mbeta manpangat, katentreman saha lestarinipun saindengin bawana.
– “Sura Dira Jayaningrat, Lebur Dening Pangastuti”
Sakkabehing sipat kang ala lan angkara murka, namung saged dipunatasi lumantar kawicaksanan, welas asih saha kasaenan. (*)
Dening: Lukmandaka
#Sumber: Artikel Kebudayaan bahasa jawa
